İnsanı insan olarak görür ve onunda bir değer olduğunu ön yargısız kabul edersek veya dışlamayarak yaklaşılırsak daha rahat ederiz.  İnsanın iç huzuru daha gelişecektir. İnsanın mutluluğu aynı zamanda yanında bulunan kişiye de huzur verecektir. Karşılıklı iç huzur beraberinde işbirliği, dayanışma ve üretkenliği getirecektir.  Onun için ezbere konuşmada insanı insan olarak görmek ve saygı duymak gerekir. İnsan güven olmaz.

Ortalama insani değerler ve eğitim durumumuz ortada. İnsanımızı kötü demektense koşullar insanı kötü yapıyor derim. Kusursuz dost arayan dostuz duruma düşmemek için genel kabul kadar asgari kültürel ortak paydalarda seçici olmak gerekebilir.

Bu coğrafyada çıkmış ve buraların sosyal dokusunu iyi analiz etmiş, insan kıymetini bilen insan her zaman her olaya anlayışla yaklaşır. İnsan-i kâmil olmak, yetişkin birey olmak, kültürlü olmak sanırım insanı anlamaktan geçiyor.

Tekrar Dertli Divaninin “kâmiller özünü yoklar” ifadesine dönersek bütün bu sınavdan geçmek için insanın bir bütün olarak önce kendini sorgulaması gerekir. Önce kendini bilmesi ve sonrada karşısındaki hakkında hüküm vermesi daha sağlıklı olacaktır. Ozan Yunusun, “sen seni bil, sen seni bilmesen bu nice okumaktır” ifadesi ile kişinin kendini tanıması ve belirli bir bilgi ve bilince erişmesi önemli. O bilinç ve farına varıla bilirlik oluşursa kişilerin karşısındakine anlayışlı davranması da değişecektir.

Herkesin her olay karşısında bir geçmişi ve hikâyesi ve de durduğu yer vardır. O yer ve koşullar sizi karşınızdakine iyi de tanıtır kötü de. Önemli olan iç huzurunla kendinizi tanımak ve dünyayı tanımaktır. Herkes algıladığı ve tanımlayabildiği dünyası kadar yaşamına önem ve değer biçer. Bu anlamda herkes kendi hayatını yaşar. Herkesin hayatına saygılar dileği ile.