Her bir dava ve soruşturma için hedef süre öngörerek hedeflenen sürede tamamlanamayan dava ve soruşturmaların hızlandırılması amacıyla çözümler üretilmesini ve bu sayede yargılama ve soruşturma sürelerinin kısaltılmasını amaçlayan bir dava yönetim sistemidir.
Bu çalışmanın esas amacı makul sürede yargılanma hakkının tam olarak uygulanmasını sağlamaktır. Anayasamızın “ Hak Arama Hürriyeti ” kenar başlıklı 36 ıncı maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6 ıncı maddesinde düzenlenen “adil yargılanma hakkı”; yargılamaların adil ve tarafsız bir şekilde yürütülmesini sağlayarak, insan hak ve özgürlüklerinin güvencesi olmaktadır.
Makul sürede yargılanma hakkı mevzuatımızda ;
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 36 ncı maddesinde herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu,
141 inci maddesinin dördüncü fıkrasında davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğu,
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “usul ekonomisi ilkesi” kenar başlıklı 30 uncu maddesinde hâkimin, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlü olduğu,
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ‘ara verme’ başlıklı 190 ıncı maddesinde duruşmaya, ara verilmeksizin devam edilerek hüküm verileceği; ancak, zorunlu hâllerde davanın makul sürede sonuçlandırılmasını olanaklı kılacak surette duruşmaya ara verilebileceği,
şeklinde hükümler yer almaktadır.
Hedef süre uygulamasın mevzuat alt yapısının oluşturulması için ilk olarak 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nda düzenleme yapılmıştır.
01.07.2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanun’un 25 inci maddesiyle yeniden düzenlenen Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 28 inci maddesinin 7 inci fıkrasında “Soruşturma, kovuşturma veya yargılamanın tamamlanması için öngörülen hedef sürelerin Hâkimler ve Savcılar Kurulunun görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından belirleneceği” hüküm altına alınmıştır.
Bu Kanuna göre hazırlanan; hedef sürelerin belirlenmesi ile uygulanmasına dair usul ve esasları düzenleyen “Soruşturma, Kovuşturma veya Yargılama Hedef Sürelerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik” ise 23.06.2017 tarihli 3015 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanmış ve 01.09.2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Hedef Süre Uygulamasının Başlangıç ve Kapsamı
23.06.2017 tarihli 3015 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak 01.09.2017 tarihinde yürürlüğe giren “Soruşturma, Kovuşturma veya Yargılama Hedef Sürelerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik” hükümlerinde öngörülen usullere göre belirlenen hedef sürelerin, adli yargı ilk derece mahkemeleri ile idari yargı ilk derece mahkemelerinde uygulanmasına 03.09.2018 tarihi itibariyle başlanmıştır.
Cumhuriyet başsavcılıklarında ise yargıda hedef süre uygulamasına 01.10.2018 tarihi itibariyle başlanılacaktır.
Anılan tarihlerden önce açılmış bulunan dava ve soruşturmalar için hedef süre uygulaması söz konusu olmayıp yukarıda yazılı tarihler ve sonrasında açılan dava ve soruşturmalar için hedef süre belirlenmiştir.
Sonuç:
Yargılama süreçleri için hedef süre getirilmesine ilişkin düzenleme, yargılamada öngörülebilirlik açısından olumlu bir adımdır. Ancak mevcut haliyle düzenleme vatandaşlara uzayan yargılama süreçeleri için herhangi bir hak iddia etme imkanı vermemektedir. Düzenleme esas itibariyle yargı mensuplarının performansını değerlendirme ve yargısal süreçleri iyileştirme amacı gütmektedir.
Uygulama disiplinine bağlı olarak, uzun vadade yargı süreçlerini kısaltma yönünde kısmi etkilerinin olması beklenebilir.
Diğer yandan kanun yolları incelemesi neticesinde adli yargı hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile idari yargı hâkimleri hakkında düzenlenecek Kanun Yolu Değerlendirme Formlarına ilişkin usul ve esasları belirleyen ve 30.09.2016 tarihinde yürürlüğe giren Kanun Yolu Değerlendirme Formlarının Düzenlenmesine İlişkin Yönetmeliğin 5 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendinde ise; “Soruşturma, kovuşturma veya yargılamanın hedef sürede tamamlanması” hususunun değerlendirmede dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır.
